Terapia EMDR - jak wygląda

Terapia EMDR jak wygląda - podstawowe informacje

Terapia EMDR jak wygląda z perspektywy osoby, która pierwszy raz o niej słyszy? EMDR to skrót od angielskiej nazwy Eye Movement Desensitization and Reprocessing, czyli odwrażliwianie i przetwarzanie za pomocą ruchu gałek ocznych. Jest to ustrukturyzowana metoda pracy z trudnymi wspomnieniami, opracowana pod koniec lat osiemdziesiątych przez amerykańską psycholog Francine Shapiro.

Metoda opiera się na założeniu, że część problemów emocjonalnych wynika ze wspomnień, które nie zostały w pełni przetworzone przez mózg. Takie wspomnienia bywają przechowywane wraz z pierwotnymi emocjami, przekonaniami i odczuciami z ciała, przez co potrafią wracać z dużą siłą nawet po latach, na przykład w postaci nagłego lęku, napięcia czy natrętnych obrazów.

Twórcy metody porównują ten mechanizm do niedomkniętego pliku w pamięci. Zwykłe, spokojne wspomnienia z czasem blakną i tracą ostrość, natomiast wspomnienia urazowe pozostają żywe, jakby wydarzenie działo się tu i teraz. Celem pracy jest pomóc mózgowi dokończyć naturalny proces przetwarzania.

EMDR jest rekomendowane w leczeniu zespołu stresu pourazowego między innymi przez Światową Organizację Zdrowia. Warto podkreślić, że ten tekst ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym specjalistą.

EMDR prowadzą wyłącznie terapeuci po specjalistycznym szkoleniu. Ten artykuł opisuje metodę informacyjnie i nie jest instrukcją do samodzielnego stosowania.

Na czym polega dwustronna stymulacja

Charakterystycznym elementem metody jest tak zwana stymulacja bilateralna, czyli naprzemienne pobudzanie obu stron mózgu. Najczęściej odbywa się to poprzez wodzenie wzrokiem za ręką terapeuty poruszającą się w lewo i w prawo. Stąd w nazwie metody pojawiają się ruchy gałek ocznych.

Stymulację można też prowadzić za pomocą naprzemiennego dotyku, na przykład delikatnego stukania w dłonie, albo dźwięków słyszanych na przemian w prawym i lewym uchu. Badacze wiążą ten mechanizm z procesami, które zachodzą naturalnie podczas fazy snu z szybkimi ruchami gałek ocznych. Ta faza snu odgrywa istotną rolę w naturalnym porządkowaniu wspomnień i emocji.

Dlaczego to ma znaczenie

Przyjmuje się, że dwustronna stymulacja, prowadzona jednocześnie z przywoływaniem trudnego wspomnienia, pomaga mózgowi przetworzyć je na nowo. Wspomnienie nie znika, ale traci swój obezwładniający ładunek emocjonalny i zaczyna być pamiętane jako coś, co się wydarzyło i minęło.

Warto zaznaczyć, że sama stymulacja nie jest magiczna. Działa dopiero w połączeniu z pełną, ustrukturyzowaną procedurą prowadzoną przez przeszkolonego terapeutę, który przez cały czas dba o bezpieczeństwo procesu.

Osiem faz terapii EMDR

Metoda ma jasno określoną strukturę, która składa się z ośmiu faz. Nie wszystkie odbywają się na jednej sesji - fazy przygotowawcze mogą trwać kilka spotkań, zanim dojdzie do właściwego przetwarzania trudnych wspomnień.

• Faza pierwsza, wywiad i historia - terapeuta poznaje historię pacjenta i wybiera wspomnienia do pracy.
• Faza druga, przygotowanie - nauka technik uspokajania i budowanie poczucia bezpieczeństwa.
• Faza trzecia, ocena - identyfikacja obrazu, negatywnego przekonania i odczuć z ciała związanych ze wspomnieniem.
• Faza czwarta, odwrażliwianie - właściwa praca z dwustronną stymulacją nad trudnym wspomnieniem.
• Faza piąta, instalacja - wzmacnianie nowego, pozytywnego przekonania o sobie.
• Faza szósta, przegląd ciała - sprawdzenie, czy w ciele nie pozostało napięcie związane ze wspomnieniem.
• Faza siódma, zamknięcie - przywrócenie równowagi i stabilności na koniec sesji.
• Faza ósma, ponowna ocena - na kolejnym spotkaniu terapeuta sprawdza trwałość efektów.

Taka struktura sprawia, że praca jest przewidywalna i bezpieczna. Zanim terapeuta sięgnie po trudne wspomnienia, upewnia się, że pacjent ma narzędzia do samodzielnego uspokojenia się.

Bezpieczeństwo przede wszystkim

Kolejność faz nie jest przypadkowa. Właściwe przetwarzanie w fazie czwartej poprzedza staranne przygotowanie, dzięki czemu pacjent wchodzi w trudne wspomnienia dopiero wtedy, gdy ma już narzędzia, by w każdej chwili się zatrzymać i uspokoić.

Komu może pomóc EMDR

Najlepiej udokumentowane zastosowanie metody dotyczy zespołu stresu pourazowego, czyli PTSD. To reakcja, która może pojawić się po wypadku, przemocy, katastrofie czy innym wstrząsającym wydarzeniu. Objawy obejmują nawracające wspomnienia, koszmary, unikanie przypominających sytuacji i stan ciągłego napięcia. Życie z takimi objawami bywa wyczerpujące, a codzienne bodźce potrafią nieoczekiwanie przywołać całe zdarzenie.

• Skutki pojedynczych, silnie traumatycznych zdarzeń.
• Trudne wspomnienia z dzieciństwa.
• Reakcje po stracie i w żałobie.
• Lęki i fobie o podłożu urazowym.

Coraz częściej mówi się także o zastosowaniu EMDR w pracy z lękiem, trudnymi doświadczeniami okołoporodowymi czy przewlekłym stresem. Badania nad częścią tych obszarów wciąż trwają, dlatego decyzja zawsze należy do specjalisty oceniającego konkretny przypadek.

EMDR nie jest metodą uniwersalną i nie każdemu przyniesie taki sam efekt. O tym, czy jest wskazane w danej sytuacji, decyduje przeszkolony terapeuta po dokładnym rozpoznaniu. Bywa też łączone z innymi formami pomocy psychologicznej.

Skuteczność EMDR w leczeniu PTSD potwierdzają wytyczne między innymi Światowej Organizacji Zdrowia. Mimo to metoda wymaga indywidualnej kwalifikacji przez specjalistę.

Jak przebiega pojedyncza sesja przetwarzania

Podczas sesji poświęconej odwrażliwianiu pacjent przywołuje wybrane wspomnienie wraz z towarzyszącym mu obrazem, myślą i odczuciem w ciele. Jednocześnie podąża wzrokiem za ręką terapeuty lub odbiera inną formę naprzemiennej stymulacji, w krótkich seriach. Terapeuta uważnie obserwuje reakcje pacjenta i dostosowuje tempo do jego możliwości.

Między seriami terapeuta pyta, co pojawiło się w myślach i ciele. Pacjent nie musi szczegółowo opowiadać całego wspomnienia - wystarczy, że zauważa, co się zmienia. Stopniowo poziom napięcia związanego ze wspomnieniem zwykle maleje.

Czy to jest bezpieczne

Prowadzona przez wykwalifikowaną osobę metoda jest uznawana za bezpieczną, choć w trakcie pracy mogą pojawić się silne emocje. Dlatego tak ważne są wcześniejsze fazy przygotowania oraz zamknięcie każdej sesji w stabilnym stanie.

Pacjent przez cały czas pozostaje świadomy i zachowuje kontrolę. Może w każdej chwili dać umówiony wcześniej znak, że chce przerwać, a terapeuta się zatrzyma.

O czym warto pamiętać

EMDR to konkretna, dobrze zbadana metoda o jasnej strukturze, a nie szybka sztuczka na trudne emocje. Wymaga zaufania, przygotowania i pracy z odpowiednio przeszkolonym terapeutą. Wiedza o tym, jak wygląda terapia EMDR, pomaga podejść do niej bez zbędnych obaw i mitów. Wokół tej metody narosło bowiem wiele nieporozumień, które łatwiej rozwiać, znając jej rzeczywisty przebieg.

Jeśli rozważasz taką formę pracy, najlepszym krokiem jest rozmowa ze specjalistą, który oceni, czy w Twojej sytuacji jest ona wskazana. Ten artykuł ma jedynie przybliżyć metodę i rozwiać najczęstsze wątpliwości, a nie zastąpić profesjonalną konsultację.

Zanim się zdecydujesz

• Sprawdź, czy terapeuta ukończył akredytowane szkolenie EMDR.
• Zapytaj o jego doświadczenie w pracy z Twoim rodzajem trudności.
• Upewnij się, że przed przetwarzaniem przewidziano fazę przygotowania.

EMDR bywa też jednym z elementów szerszego planu pomocy, obok psychoterapii czy, gdy jest to wskazane, opieki psychiatrycznej. Dobrze poprowadzona metoda potrafi przynieść realną ulgę, ale zawsze w tempie, na które gotowy jest pacjent.