Psychoterapia grupowa - co to jest

Czym jest psychoterapia grupowa

Psychoterapia grupowa to metoda pracy psychologicznej, w której od sześciu do kilkunastu osób spotyka się cyklicznie pod kierunkiem jednego lub dwojga terapeutów. Celem nie jest wykład ani wymiana rad, lecz wspólna praca nad tym, co dzieje się między uczestnikami tu i teraz. Grupa staje się swego rodzaju miniaturą społeczeństwa, w której każdy może zobaczyć, jak wchodzi w relacje, jak reaguje na innych i jak inni reagują na niego.

W odróżnieniu od terapii indywidualnej, gdzie zmiana rodzi się głównie z relacji z jednym terapeutą, w psychoterapii grupowej ważnym źródłem wglądu i wsparcia stają się także pozostali uczestnicy. Ich reakcje, pytania i podobne doświadczenia często pomagają zobaczyć własne trudności z innej perspektywy niż ta, do której jesteśmy przyzwyczajeni.

Rodzaje grup terapeutycznych

• Grupy zamknięte, do których uczestnicy dołączają w tym samym czasie i pracują razem przez ustalony okres
• Grupy otwarte, do których można dołączyć w dowolnym momencie, gdy zwalnia się miejsce
• Grupy procesowe, skupione na relacjach i emocjach pojawiających się między uczestnikami
• Grupy tematyczne, na przykład dla osób w żałobie, z zaburzeniami lękowymi czy w kryzysie po rozstaniu
• Grupy wsparcia, łączące elementy edukacji i dzielenia się doświadczeniem

Jak wygląda spotkanie grupy terapeutycznej

Typowe spotkanie trwa od dziewięćdziesięciu do stu dwudziestu minut i odbywa się raz w tygodniu, choć niektóre grupy spotykają się częściej. Uczestnicy siadają w kręgu, co samo w sobie ma znaczenie symboliczne, każdy widzi każdego i nikt nie jest ustawiony niżej ani wyżej. Terapeuta nie prowadzi spotkania w sposób dyrektywny, raczej obserwuje, dba o bezpieczeństwo procesu i od czasu do czasu pomaga nazwać to, co dzieje się w grupie.

• Poufność, czyli to, co dzieje się na sali, zostaje na sali
• Szczerość i mówienie we własnym imieniu, bez oceniania innych
• Regularność uczestnictwa, bo nieobecności wpływają na cały proces grupowy
• Otwartość na trudne emocje, także te pojawiające się wobec innych uczestników

Pierwsze spotkania zwykle poświęcone są budowaniu poczucia bezpieczeństwa i wzajemnego zaufania. To naturalne, że na początku pojawia się niepewność, kto usłyszy naszą historię i jak zostanie ona przyjęta. Z czasem, wraz z powtarzającym się doświadczeniem bycia wysłuchanym bez oceny, ta czujność zwykle maleje.

Komu pomaga psychoterapia grupowa

Psychoterapia grupowa sprawdza się szczególnie dobrze tam, gdzie w grę wchodzą trudności w relacjach z innymi ludźmi, poczucie osamotnienia czy przekonanie, że nikt inny nie przeżywa podobnych zmagań. Grupa daje namacalne doświadczenie, że inni ludzie mierzą się z podobnym bólem, a to samo w sobie bywa ogromną ulgą.

• Stany depresyjne i obniżony nastrój
• Zaburzenia lękowe i nieśmiałość społeczna
• Trudności w budowaniu i utrzymywaniu bliskich relacji
• Skutki dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym
• Żałoba i inne doświadczenia straty
• Niskie poczucie własnej wartości i trudności z asertywnością

Psychoterapia grupowa nie jest jednak najlepszym pierwszym krokiem dla każdego. Osoby w ostrym kryzysie, po próbie samobójczej czy z aktywnymi objawami psychotycznymi zwykle najpierw potrzebują intensywnego wsparcia indywidualnego, a dopiero później, gdy stan się ustabilizuje, mogą skorzystać z pracy w grupie.

Psychoterapia grupowa a terapia indywidualna

Obie formy terapii mają wspólny cel, jakim jest lepsze zrozumienie siebie i zmiana sposobów radzenia sobie z trudnościami, różnią się jednak drogą dojścia do tego celu. Terapia indywidualna daje przestrzeń w pełni skoncentrowaną na jednej osobie, jej tempie i najbardziej osobistych, czasem trudnych do wypowiedzenia w obecności innych, tematach.

• W terapii indywidualnej pracujemy głównie z relacją terapeuta - klient
• W terapii grupowej pracujemy z wieloma relacjami naraz, co bardziej przypomina życie codzienne
• Terapia grupowa często kosztuje mniej niż comiesięczny cykl spotkań indywidualnych
• Terapia indywidualna daje więcej czasu wyłącznie dla jednej osoby na każdym spotkaniu

W wielu ośrodkach obie formy są ze sobą łączone. Osoba pracuje indywidualnie nad głębszymi, osobistymi wątkami, a równolegle w grupie uczy się i od razu ćwiczy nowe sposoby wchodzenia w relacje, otrzymując na bieżąco informację zwrotną od innych uczestników.

Korzyści i wyzwania psychoterapii grupowej

Korzyści

• Poczucie, że nie jest się jedyną osobą zmagającą się z danym problemem
• Możliwość otrzymania informacji zwrotnej od kilku osób jednocześnie, nie tylko od terapeuty
• Bezpieczna przestrzeń do ćwiczenia nowych sposobów bycia w relacji
• Rozwijanie empatii poprzez towarzyszenie innym w ich procesie
• Zwykle niższy koszt w porównaniu z regularną terapią indywidualną

Wyzwania

• Konieczność otwarcia się w obecności innych, co na początku bywa trudne
• Mniej czasu poświęconego wyłącznie własnej osobie na każdym spotkaniu
• Potrzeba regularnej obecności, od której zależy stabilność całej grupy
• Naturalny opór i chęć wycofania się, zwłaszcza w pierwszych tygodniach

Jeśli po pierwszym lub drugim spotkaniu pojawia się chęć rezygnacji, warto dać sobie czas i porozmawiać o tych wątpliwościach z terapeutą prowadzącym, zanim podejmie się ostateczną decyzję. Opór na początku jest częścią procesu, a nie dowodem na to, że grupa nie jest dla nas.

Jak przygotować się do pierwszego spotkania grupy

Przed dołączeniem do grupy terapeutycznej zwykle odbywa się rozmowa kwalifikacyjna z prowadzącym terapeutą. To dobry moment, żeby zapytać o zasady, częstotliwość spotkań, orientacyjny czas trwania procesu oraz o to, jak wygląda pierwsze spotkanie.

• Przyjdź na pierwsze spotkanie z otwartością, ale bez presji, że musisz od razu wiele o sobie powiedzieć
• Zapytaj wcześniej o zasady poufności i regularności, jeśli budzą one Twoje wątpliwości
• Nie oceniaj całego procesu po pierwszym czy drugim spotkaniu, proces grupowy rozwija się stopniowo
• Zwróć uwagę na to, czy czujesz się w grupie bezpiecznie i szanowany, to najważniejszy warunek dobrej pracy

Decyzja o dołączeniu do grupy terapeutycznej bywa dużym krokiem, zwłaszcza dla osób, które na co dzień unikają bliskości lub trudno im mówić o emocjach. Warto jednak pamiętać, że tempo pracy zawsze można dostosować do swoich możliwości, a doświadczenie bycia wysłuchanym przez grupę ludzi, którzy naprawdę chcą zrozumieć, potrafi być jednym z najbardziej wzmacniających doświadczeń w procesie zdrowienia.