Psychoterapeuta a psycholog - różnice

Psychoterapia czy psycholog - skąd to zamieszanie

Psychoterapia czy psycholog? Wiele osób używa tych słów zamiennie, a potocznie mówi po prostu o pójściu do psychologa. W praktyce to jednak dwie różne role, które czasem, ale nie zawsze, łączy jedna osoba. Zrozumienie tej różnicy pomaga trafić od razu we właściwe miejsce i nie tracić czasu ani pieniędzy.

Zamieszanie bierze się stąd, że zawody te nie są w Polsce tak wyraźnie rozdzielone jak, dajmy na to, zawód pielęgniarki i lekarza. Ta sama osoba może być jednocześnie psychologiem i psychoterapeutą, ale można też być psychoterapeutą bez dyplomu psychologa albo psychologiem, który nie prowadzi psychoterapii.

Do tego dochodzą podobnie brzmiące nazwy: psycholog, psychoterapeuta i psychiatra, a w internetowych ogłoszeniach czasem jeszcze różne, mniej precyzyjne określenia. Nic dziwnego, że łatwo się w tym pogubić. Dobra wiadomość jest taka, że do podjęcia pierwszej decyzji nie trzeba znać wszystkich niuansów. Wystarczy zrozumieć podstawową różnicę.

Najprościej zapamiętać tak: psycholog to wykształcenie, a psychoterapeuta to dodatkowe, wieloletnie przygotowanie do prowadzenia terapii. To nie są synonimy.

Kim jest psycholog

Psycholog to osoba, która ukończyła pięcioletnie studia magisterskie z psychologii. W trakcie studiów zdobywa szeroką wiedzę o tym, jak działają ludzki umysł, emocje, motywacja i zachowanie, a także uczy się metod diagnozy psychologicznej.

Psycholodzy pracują w bardzo różnych obszarach, nie tylko w gabinetach pomocy psychologicznej. Spotkamy ich w szkołach, firmach, poradniach, szpitalach, sądach czy w rekrutacji. Sam tytuł psychologa nie mówi więc jeszcze, czym dokładnie dana osoba się zajmuje.

W obszarze pomocowym psycholog może przeprowadzić diagnozę, wykonać i zinterpretować testy psychologiczne, udzielić porady oraz wsparcia w kryzysie czy poprowadzić konsultacje. To często dobry pierwszy kontakt, gdy nie wiemy jeszcze, jakiej pomocy potrzebujemy.

• diagnoza psychologiczna i testy
• poradnictwo oraz konsultacje psychologiczne
• wsparcie w trudnej sytuacji lub kryzysie
• kierowanie do dalszej, bardziej wyspecjalizowanej pomocy

Sam tytuł psychologa nie gwarantuje jednak, że dana osoba prowadzi psychoterapię. Jeśli zależy Ci właśnie na regularnej terapii, warto dopytać, czy psycholog ukończył dodatkowe szkolenie psychoterapeutyczne, czy raczej zajmuje się diagnozą i poradnictwem. To zupełnie naturalne pytanie na pierwszej rozmowie.

Kim jest psychoterapeuta

Psychoterapeuta to osoba, która poza wykształceniem wyższym ukończyła dodatkowe, całościowe szkolenie z psychoterapii. W Polsce takie szkolenie trwa zwykle około czterech lat i odbywa się już po studiach. To wymagający proces, obejmujący znacznie więcej niż naukę teorii i metod.

• kilkuletnie szkolenie w konkretnym podejściu terapeutycznym
• własną psychoterapię lub pogłębioną pracę nad sobą w trakcie szkolenia
• superwizję, czyli regularne omawianie swojej pracy z bardziej doświadczonym specjalistą
• staże i praktykę kliniczną pod okiem superwizora

Efektem tej drogi jest przygotowanie do prowadzenia psychoterapii, czyli planowej, regularnej pracy nad głębszymi trudnościami: zaburzeniami nastroju i lęku, skutkami trudnych doświadczeń, powracającymi wzorcami w relacjach czy kryzysami tożsamości. Psychoterapeuta pracuje w ramach określonego nurtu, na przykład poznawczo-behawioralnego, psychodynamicznego, humanistycznego czy systemowego.

W praktyce oznacza to, że psychoterapeuta jest przygotowany do towarzyszenia w dłuższym procesie, a nie tylko do jednorazowej porady. Potrafi rozpoznać, co podtrzymuje trudność, i pomóc stopniowo ją zmieniać. Dlatego psychoterapię wybiera się najczęściej wtedy, gdy zależy nam na trwałej zmianie, a nie na doraźnym rozwiązaniu.

Warto pytać terapeutę o ukończone szkolenie, nurt pracy i superwizję. Rzetelny specjalista chętnie o tym opowie. To standard, a nie wścibstwo.

Najważniejsze różnice w praktyce

Choć obie role bywają łączone, w codziennej praktyce widać kilka wyraźnych różnic między pracą psychologa a psychoterapeuty.

Cel i charakter spotkań

Kontakt z psychologiem bywa krótszy i bardziej zadaniowy: diagnoza, porada, kilka konsultacji, wsparcie w konkretnej sprawie. Psychoterapia to zwykle proces rozłożony na dłużej, oparty na regularnych spotkaniach i budowaniu relacji terapeutycznej, w której stopniowo pracuje się nad źródłem trudności.

Różni je też cel. Psycholog często pomaga zrozumieć problem i podjąć decyzję, co dalej. Psychoterapeuta towarzyszy w dłuższej zmianie: w przepracowaniu tego, co się powtarza, i w wypróbowaniu nowych sposobów przeżywania oraz reagowania. Jedno nie jest lepsze od drugiego, po prostu odpowiada na inne potrzeby.

• Psycholog: diagnoza, testy, poradnictwo, wsparcie doraźne, konsultacja.
• Psychoterapeuta: regularna, planowa terapia głębszych i utrwalonych trudności.
• Wspólny mianownik: żaden z nich nie jest lekarzem i nie przepisuje leków.

Kogo wybrać do czego

Wybór zależy przede wszystkim od tego, czego potrzebujesz. Nie ma jednej dobrej odpowiedzi dla wszystkich, ale kilka wskazówek ułatwia decyzję.

• Gdy chcesz zrozumieć konkretny wynik, potrzebujesz diagnozy lub testów, zacznij od psychologa.
• Gdy mierzysz się z jednorazową, trudną sytuacją i potrzebujesz doraźnego wsparcia, wystarczy psycholog lub konsultacja psychologiczna.
• Gdy trudności są głębsze, powracają, dotyczą nastroju, lęku, relacji czy dawnych doświadczeń, pomyśl o psychoterapii.
• Gdy nie wiesz, od czego zacząć, konsultacja u psychologa pomoże skierować Cię dalej.

W praktyce te drogi często się łączą. Pierwsza wizyta bywa konsultacją, na której wspólnie ustalacie, czy wystarczy kilka spotkań, czy lepszym rozwiązaniem będzie dłuższa psychoterapia. Nie musisz mieć tego wszystkiego rozpracowanego przed pierwszym kontaktem.

Jeśli podejrzewasz u siebie trudność wymagającą leczenia farmakologicznego, na przykład silną depresję, potrzebny będzie także lekarz psychiatra. Psycholog i psychoterapeuta mogą wtedy współpracować z nim równolegle.

Na co zwrócić uwagę, wybierając specjalistę

Niezależnie od tego, czy trafisz do psychologa, czy do psychoterapeuty, kilka rzeczy warto sprawdzić na starcie. Dobrze dobrany specjalista to nie tylko kwestia tytułu, ale też zaufania i poczucia bezpieczeństwa w relacji.

• wykształcenie oraz ukończone szkolenia i kursy potwierdzające kompetencje
• doświadczenie w pracy z trudnością podobną do Twojej
• poddawanie własnej pracy regularnej superwizji
• jasne zasady współpracy: długość i częstotliwość spotkań oraz koszt
• Twoje poczucie, że jesteś traktowany z szacunkiem i uważnie słuchany

Warto też dać sobie prawo do zmiany. Jeśli po kilku spotkaniach czujesz, że kontakt zupełnie nie działa, poszukanie innej osoby nie jest porażką. Relacja z terapeutą jest jednym z najważniejszych czynników skuteczności pomocy, dlatego dopasowanie naprawdę się liczy.

Pierwsza wizyta to także Twój czas na ocenę specjalisty. Masz pełne prawo pytać o kwalifikacje, sposób pracy i to, czego możesz się spodziewać.