Jak wspierać kogoś w kryzysie psychicznym

Czym jest kryzys psychiczny i jak go rozpoznać

Pytanie, jak wspierać kogoś w kryzysie, pojawia się zwykle w najtrudniejszym możliwym momencie: gdy bliska osoba już cierpi, a my czujemy się bezradni i nie wiemy, od czego zacząć. Kryzys psychiczny to stan silnego napięcia emocjonalnego, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. Może go wywołać strata, przewlekły stres, choroba psychiczna, uzależnienie albo nagłe, trudne wydarzenie życiowe. Osoba w kryzysie często czuje, że traci kontrolę nad własnym życiem i emocjami.

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy ani konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli Ty lub ktoś w Twoim otoczeniu ma myśli samobójcze albo jest w bezpośrednim zagrożeniu życia, zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub zadzwoń na Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123.

Rozpoznanie kryzysu bywa trudne, ponieważ objawy różnią się w zależności od osoby, jej charakteru i sytuacji, w jakiej się znalazła. Warto jednak zwracać uwagę na zmiany, które wyraźnie odbiegają od zwykłego funkcjonowania danej osoby i utrzymują się przez dłuższy czas.

• Nagła zmiana nastroju, wycofanie się z kontaktów i codziennych aktywności
• Zaniedbywanie higieny, snu, posiłków lub obowiązków zawodowych i domowych
• Wypowiedzi o braku sensu życia, beznadziei lub byciu ciężarem dla innych
• Nadużywanie alkoholu lub innych substancji jako sposobu na radzenie sobie
• Silny niepokój, drażliwość albo odwrotnie, nienaturalny spokój po okresie napięcia

Jak wspierać kogoś w kryzysie: pierwsze kroki

Gdy już zauważysz sygnały ostrzegawcze, najważniejsze jest, aby działać spokojnie i bez pośpiechu. Sposób, w jaki zareagujesz w pierwszych minutach, ma ogromne znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa drugiej osoby i dla tego, czy zdecyduje się otworzyć.

• Znajdź spokojne miejsce i czas, w którym nikt Wam nie będzie przerywał
• Zapytaj wprost, jak się czuje i czy potrzebuje pomocy, bez oceniania i pouczania
• Słuchaj więcej, niż mówisz, dając przestrzeń na wyrażenie trudnych emocji
• Zapewnij, że nie jest sama i że jej uczucia są ważne oraz zrozumiałe
• Jeśli podejrzewasz zagrożenie życia, zapytaj wprost o myśli samobójcze

Pytanie wprost o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka, wbrew powszechnemu przekonaniu. Przeciwnie, często przynosi ulgę, bo osoba w kryzysie czuje, że może w końcu otwarcie mówić o tym, co przeżywa, zamiast ukrywać najtrudniejsze myśli w samotności.

Co mówić, a czego unikać w rozmowie

Słowa, których używamy w rozmowie z osobą w kryzysie, mogą albo budować zaufanie, albo sprawić, że zamknie się ona jeszcze bardziej. Nie trzeba mieć gotowych recept ani skończyć studiów psychologicznych, wystarczy autentyczna obecność i chęć zrozumienia.

• Widzę, że jest Ci teraz naprawdę ciężko, jestem tutaj
• Nie musisz mi tłumaczyć wszystkiego naraz, mamy czas
• Co mogę teraz dla Ciebie zrobić
• Twoje uczucia mają sens, nawet jeśli trudno je nazwać

• Weź się w garść albo inni mają gorzej
• Bagatelizowanie problemu i porównywanie go z cudzym cierpieniem
• Obietnice, których nie da się dotrzymać, na przykład że wszystko od razu się poprawi
• Nadmierne naciskanie, presja i zadawanie pytań w formie przesłuchania

Czasem najlepszym wsparciem jest po prostu towarzyszenie w milczeniu. Obecność drugiej osoby, która nie ucieka i nie ocenia, potrafi dać więcej niż najlepiej dobrane rady.

Kiedy i jak szukać pomocy specjalisty

Wsparcie bliskiej osoby jest niezwykle ważne, ale nie zastąpi pomocy specjalisty. Warto od początku traktować rozmowę z psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą jako naturalny krok w procesie zdrowienia, a nie ostateczność zarezerwowaną dla najcięższych przypadków.

• Psycholog lub psychoterapeuta pomoże zrozumieć źródła kryzysu i nauczyć się sposobów radzenia sobie
• Psychiatra oceni, czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne, szczególnie przy silnych objawach
• Telefon zaufania 116 123 działa całodobowo i jest bezpłatny dla osób w kryzysie emocjonalnym
• W bezpośrednim zagrożeniu życia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub udać się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy

Zachęcając bliską osobę do skorzystania z pomocy, możesz zaoferować konkretne wsparcie, na przykład wspólne wyszukanie specjalisty, towarzyszenie na pierwszej wizycie albo pomoc w wypełnieniu formalności. Konkretna, praktyczna pomoc często waży więcej niż same słowa zachęty.

Jak zadbać o siebie, wspierając bliską osobę

Towarzyszenie komuś w kryzysie psychicznym jest obciążające emocjonalnie, nawet jeśli robimy to z miłości i troski. Aby móc realnie pomagać przez dłuższy czas, potrzebujesz też własnych zasobów, odpoczynku i wsparcia.

• Ustal granice tego, co jesteś w stanie udźwignąć, i nie bój się o nich mówić
• Szukaj wsparcia dla siebie, na przykład u innych bliskich, w grupie wsparcia lub u terapeuty
• Dbaj o sen, odpoczynek i codzienne potrzeby, nawet w trudnym okresie
• Pamiętaj, że nie jesteś jedyną osobą odpowiedzialną za czyjeś zdrowie i bezpieczeństwo

Wspieranie bliskiej osoby w kryzysie to maraton, a nie sprint. Zadbanie o własną równowagę psychiczną sprawia, że możesz być obecny na dłużej i skuteczniej pomagać, zamiast szybko się wypalić i wycofać w najmniej odpowiednim momencie.